Námsgögn
Innskrá
Hleð efnisyfirliti...

Efnisyfirlit

  1. Formáli
    1. Inngangur að framleiðslu, kostnaði og uppbyggingu atvinnugreina
    2. 7.1 Beinn og óbeinn kostnaður, bókhaldslegur hagnaður og hagrænn hagnaður
    3. 7.2 Framleiðsla til skamms tíma
    4. 7.3 Kostnaður til skamms tíma
    5. 7.4 Framleiðsla til langs tíma
    6. 7.5 Kostnaður til langs tíma
    7. Lykilhugtök
    8. Lykilhugtök og samantekt
    9. Sjálfsprófun
    10. Upprifjunarspurningar
    11. Spurningar til gagnrýninnar hugsunar
    12. Verkefni
  2. A | Notkun stærðfræði í hagfræði
  3. B | Jafnnotagildisferlar
  4. C | Núvirði
  5. D | Útgjalda- og framleiðslulíkanið
  6. E | Áhrif markaðsaðgerða á efnahagsreikninga þegar bindifé banka er takmarkað
  7. Heimildir
  8. Atriðisorðaskrá
Undirstöður hagfræði (IS)Kafli 7Inngangur að framleiðslu, kostnaði og uppbyggingu atvinnugreina
Skrá inn til að leggja til breytingu
77 Framleiðsla, kostnaður og uppbygging atvinnugreina

Inngangur að framleiðslu, kostnaði og uppbyggingu atvinnugreina

FYRRI KAFLI

Verkefni

NÆSTI KAFLI

7.1 Beinn og óbeinn kostnaður, bókhaldslegur hagnaður og hagrænn hagnaður

Prime-sendibíll Amazon stendur við vörumóttöku í borgargötu.
Mynd 7.1. Amazon er bandarískt alþjóðlegt netverslunarfyrirtæki sem selur meðal annars bækur og sendir vörur beint til neytenda. Lengst af rak fyrirtækið engar hefðbundnar verslanir. (Mynd: aðlögun á „Amazon Prime Delivery Van (50072389511)“ eftir Tony Webster/Wikimedia Commons, CC BY 2.0)

Markmið kaflans

Í þessum kafla lærir þú um:

  • Beinan og óbeinan kostnað ásamt bókhaldslegum og hagrænum hagnaði
  • Framleiðslu til skamms tíma
  • Kostnað til skamms tíma
  • Framleiðslu til langs tíma
  • Kostnað til langs tíma

Inngangur að framleiðslu, kostnaði og uppbyggingu atvinnugreina

Tengjum við raunveruleikann

Amazon

Á fyrstu tveimur áratugum Amazon.com gjörbreytti fyrirtækið því hvernig fólk kaupir, selur og jafnvel les bækur. Áður voru bækur einkum seldar í litlum sjálfstæðum bókaverslunum með takmarkað úrval, þótt keðjur á borð við Borders og Barnes & Noble rækju stærri verslanir í borgum. Með vexti netverslunar fækkaði sjálfstæðum bókaverslunum verulega, Borders hætti rekstri og Barnes & Noble átti í erfiðleikum. Netpantanir og heimsendingar tóku þannig sífellt stærri hlut frá hefðbundinni bóksölu. Hvernig breytti Amazon bóksölunni og hvernig náði fyrirtækið slíku forskoti á keppinauta sína?

Velgengni Amazon skýrist að stórum hluta af framleiðslulíkani fyrirtækisins og kostnaðarskipan. Þau gerðu því kleift að bjóða lægra verð en keppinautarnir jafnvel þegar sendingarkostnaður var tekinn með. Í kaflanum er skoðað hvernig bæði stórfyrirtæki á borð við Amazon og lítil hverfisfyrirtæki ákveða hvað þau selja, hversu mikið þau framleiða og hvaða verð þau setja.

Þetta er fyrsti af fjórum köflum um kenningu fyrirtækisins, sem skýrir hvernig fyrirtæki haga starfsemi sinni. Fyrirtæki, einnig kallað framleiðandi eða rekstraraðili, sameinar aðföng—vinnuafl, fjármagn, land, hráefni og íhluti—til að framleiða afurðir. Sé reksturinn árangursríkur eru afurðirnar verðmætari en aðföngin. Framleiðsla takmarkast ekki við gerð áþreifanlegra hluta. Hún nær til sérhvers ferlis eða þjónustu sem skapar verðmæti, svo sem flutninga, dreifingar, heildsölu og smásölu.

Starfsemi fyrirtækis mótast af nokkrum lykilákvörðunum:

  • Hvaða vöru eða vörur á fyrirtækið að framleiða?
  • Hvaða framleiðsluferli á fyrirtækið að nota?
  • Hversu mikið á fyrirtækið að framleiða?
  • Hvaða verð á fyrirtækið að setja?
  • Hversu mikið vinnuafl á fyrirtækið að ráða?

Val fyrirtækis ræðst annars vegar af framleiðslutækni þess og kostnaði, sem eru meginviðfangsefni kaflans, og hins vegar af markaðsgerðinni sem það starfar við. Markaðsgerð lýsir samkeppnisskipulagi atvinnugreinar og er meðal annars metin út frá eftirfarandi spurningum:

  • Hversu mikið markaðsvald hefur hvert fyrirtæki í atvinnugreininni?
  • Hversu lík er afurð hvers fyrirtækis afurðum keppinautanna?
  • Hversu auðvelt er fyrir ný fyrirtæki að hefja starfsemi í atvinnugreininni?
  • Keppa fyrirtæki með verði, auglýsingum eða öðrum vörueiginleikum?

Mynd 7.2 sýnir helstu markaðsgerðir á rófi frá fullkominni samkeppni til einokunar. Nánar er fjallað um þær í köflunum Fullkomin samkeppni, Einokun og Einokunarsamkeppni og fákeppni.

Lárétt róf sýnir fullkomna samkeppni, einokunarsamkeppni, fákeppni og einokun ásamt fjölda fyrirtækja og hversu líkar vörur þeirra eru.
Mynd 7.2. Markaðsgerðir mynda róf. Við fullkomna samkeppni selja mörg fyrirtæki einsleita vöru, en við einokun selur eitt fyrirtæki vöru sem á sér enga nána staðgöngu. Einokunarsamkeppni og fákeppni liggja þar á milli: í fyrra tilvikinu selja mörg fyrirtæki svipaðar en ekki eins vörur, en í því síðara selja fá fyrirtæki eins eða svipaðar vörur.

Fyrst skoðum við hvernig fyrirtæki meta kostnað og setja sér hagnaðarmarkmið. Síðan greinum við hvernig kostnaður myndast til skamms og langs tíma. Bandarískt hagkerfi einkennist af einkaframtaki, þar sem fyrirtæki eru í einkaeigu einstaklinga eða hópa. Einkarekstur í Bandaríkjunum getur meðal annars verið einstaklingsrekstur, sameignarfélag eða félag með sjálfstæða lögaðild sem er aðskilin frá eigendum sínum.

Þegar fyrirtæki ber á góma detta mörgum fyrst í hug stórfyrirtæki á borð við Walmart, Microsoft og General Motors. Flest fyrirtæki eru þó mun smærri, eins og tafla 7.1 sýnir. Árið 2010 skráði Bandaríska manntalsskrifstofan 5,7 milljónir fyrirtækja með launafólk. Langflest þeirra höfðu færri en 20 starfsmenn. Tæplega helmingur alls launafólks einkafyrirtækja starfaði hjá 17.000 fyrirtækjum með 500 starfsmenn eða fleiri, en 35% starfaði hjá fyrirtækjum með færri en 100 starfsmenn. Til smáfyrirtækja töldust meðal annars tannlækna- og lögfræðistofur, garðþjónustur og ræstingarfyrirtæki. Tafla 7.1 nær ekki sérstaklega til milljóna rekstrareininga án launafólks, þar sem einn eigandi eða fáeinir félagar greiða sér ekki formleg laun heldur fá þær tekjur sem reksturinn skilar.

Fjöldi starfsmannaFyrirtæki (% af heildarfjölda fyrirtækja)Launafólk (% af heildarfjölda launafólks)
Samtals5.734.538112,0 milljónir
0–94.543.315 (79,2%)12,3 milljónir (11,0%)
10–19617.089 (10,8%)8,3 milljónir (7,4%)
20–99475.125 (8,3%)18,6 milljónir (16,6%)
100–49981.773 (1,4%)15,9 milljónir (14,2%)
500 eða fleiri17.236 (0,30%)50,9 milljónir (49,8%)

Námsgögn.is þýðing á efni frá OpenStax. Frítt frumrit: https://openstax.org/books/principles-economics-3e/pages/1-introduction Leyfi upprunabókar: CC BY-NC-SA 4.0. Námsgögn er sjálfstætt verkefni; OpenStax styður hvorki né vottar þýðinguna.

FYRRI KAFLI

Verkefni

NÆSTI KAFLI

7.1 Beinn og óbeinn kostnaður, bókhaldslegur hagnaður og hagrænn hagnaður