1212 Umhverfisvernd og neikvæð ytri áhrif

12.6 Fórnarskipti milli framleiðslu og umhverfisverndar

Námsmarkmið

Að loknum þessum kaflahluta munt þú geta:

Beitt framleiðslumöguleikajaðri til að meta fórnarskipti milli framleiðslu og umhverfisverndar
Túlkað myndræna framsetningu fórnarskipta milli framleiðslu og umhverfisverndar

Greina má fórnarskipti framleiðslu og umhverfisverndar með framleiðslumöguleikajaðri (FMJ), eins og mynd 12.5 sýnir. Við annan enda jaðarsins, punkt P, er framleiðsla mikil en umhverfisvernd lítil. Við hinn endann, punkt T, er umhverfisvernd mikil en framleiðsla lítil. Myndin sýnir þannig að aukin umhverfisvernd hefur fórnarkostnað í formi minni framleiðslu. Óháð því hvernig samfélög meta þessa tvo kosti ættu þau að forðast punkt á borð við M, því þar eru framleiðsluþættir ekki nýttir á hagkvæman hátt. Hagkvæmur valkostur verður að liggja á framleiðslumöguleikajaðrinum.

Framleiðslumöguleikajaðar sem sýnir fórnarskipti framleiðslu og umhverfisverndar. Punktarnir P, Q, R, S og T liggja á jaðrinum en óhagkvæmi punkturinn M innan hans. — **Mynd 12.5.** Sérhvert samfélag þarf að vega saman eigin gildi og ákveða hvort það kýs punkt á borð við P, þar sem framleiðsla er meiri en umhverfisvernd minni, eða punkt á borð við T, þar sem umhverfisvernd er meiri en framleiðsla minni.

Hagfræðileg greining sker ekki úr um hvaða punkt á framleiðslumöguleikajaðrinum, P, Q, R, S eða T á mynd 12.5, samfélag eigi að velja. Ríki með lága verga landsframleiðslu (VLF) á mann, svo sem Indland, leggja gjarnan meiri áherslu á framleiðslu, enda skapar hún meðal annars fæðu, húsnæði, heilbrigðisþjónustu, menntun og eftirsóknarverðar neysluvörur. Tekjuhærri ríki, þar sem stærri hluti íbúa hefur aðgang að grunnnauðsynjum, kunna hins vegar að leggja hlutfallslega meiri áherslu á umhverfisvernd.

Hagfræðingar eru hins vegar sammála um að óhagkvæm niðurstaða á borð við M sé óæskileg. Frá M mætti færa sig í Q og auka framleiðslu án þess að draga úr umhverfisvernd, eða í S og auka umhverfisvernd án þess að draga úr framleiðslu. Reglusetning með boðum og bönnum getur stundum skilað niðurstöðu á borð við M. Hagræn stjórntæki geta aftur á móti tryggt sömu umhverfisvernd með lægri kostnaði eða meiri umhverfisvernd fyrir sama kostnað.

Skýrum málið

Keystone XL

Hvernig myndi hagfræðingur leggja mat á fullyrðingar um umhverfistjón af völdum Keystone XL-verkefnisins? Umhverfiskostnaður vegna olíuleka telst augljóslega til neikvæðra ytri áhrifa. Meginspurningarnar eru þó hversu mikill ytri kostnaðurinn yrði og hvort hann væri of mikill miðað við hugsanlegan efnahagslegan ávinning.

Við mat á því hvort skynsamlegt sé að leggja olíuleiðsluna þarf að bera saman jaðarábata framkvæmdarinnar og jaðarkostnað hennar, einkum ytri jaðarkostnað, það er viðbótarkostnað sem lagður er á aðra. Slíkur kostnaður er yfirleitt metinn í umhverfismatsskýrslum sem krafist er vegna framkvæmda af þessu tagi. Í mars 2013 birti utanríkisráðuneyti Bandaríkjanna drög að viðbótarumhverfismati þar sem meðal annars var kannað hvort stytta mætti þann hluta leiðslunnar sem færi yfir grunnvatnskerfið í Nebraska og sneiða alveg hjá viðkvæmum náttúrusvæðum. Í drögunum var komist að þeirri niðurstöðu að lagning leiðslunnar myndi ekki skaða „flestar auðlindir“.

Eins og fram kom í upphafi kaflans synjaði ríkisstjórn Baracks Obama um leyfi fyrir Keystone XL-leiðslunni. Ríkisstjórn Donalds Trump lýsti síðar vilja til að heimila framkvæmdina, en ríkisstjórn Joes Biden batt í reynd enda á verkefnið. Tiltölulega auðvelt kann að vera að meta efnahagslegan ávinning af auknu olíuframboði í Bandaríkjunum til fjár, en samfélagslegi kostnaðurinn er torveldari viðfangs. Matsaðilar geta því komist að ólíkum niðurstöðum um jafnvægið milli áætlaðs efnahagslegs ávinnings og áætlaðs samfélagslegs kostnaðar við leiðsluverkefnið.