1212 Umhverfisvernd og neikvæð ytri áhrif

Inngangur að umhverfisvernd og neikvæðum ytri áhrifum

Ljósmynd af mótmælum við Hvíta húsið árið 2011 gegn fyrirhugaðri Keystone XL-olíuleiðslu frá tjörusandsvæðum Kanada. — **Mynd 12.1.** Fjölmargir víðs vegar um Bandaríkin mótmæltu Keystone XL-olíuleiðslunni og sumir lögðu sig í hættu á handtöku. (Mynd: aðlöguð úr „People Risk Arrest at State Department Office in Boston Protesting Keystone XL Pipeline“ eftir NoKXL/Flickr, CC BY 2.0.)

Inngangur að umhverfisvernd og neikvæðum ytri áhrifum

Tengjum við raunveruleikann

Keystone XL

Keystone XL var fyrirhuguð olíuleiðsla frá Kanada til olíuhreinsistöðva við Mexíkóflóa. Henni var jafnframt ætlað að greiða fyrir aukinni hráolíuframleiðslu í Bandaríkjunum. Einkafyrirtækið TransCanada hugðist byggja og eiga leiðsluna, en vegna stærðar hennar og legu þurfti leyfi bandarískra stjórnvalda. Áætlunin skiptist í fjóra áfanga og fyrstu tveir áfangarnir höfðu þegar verið teknir í notkun.

Stuðningsmenn verkefnisins töldu að leiðslan myndi flytja nauðsynlega hráolíu til hreinsistöðvanna við Mexíkóflóa, styðja við framleiðslu, draga úr þrýstingi á bensínverð og örva hagvöxt. Þeir héldu því einnig fram að hún yrði ein öruggasta olíuleiðsla sem byggð hefði verið og myndi draga úr því hve háð Bandaríkin væru olíuinnflutningi frá pólitískt óstöðugum ríkjum Mið-Austurlanda.

Gagnrýnendur bentu hins vegar á að Keystone XL ætti að liggja yfir einu stærsta vatnsberandi jarðlagi heims í miðvesturríkjunum og um viðkvæmt náttúrusvæði í Nebraska. Þeir óttuðust að leki gæti mengað mikilvægar vatnsauðlindir og að framkvæmdirnar myndu raska búsvæðum og gætu skaðað staðbundnar tegundir. Umhverfisverndarsamtök beittu sér því gegn leyfisveitingu. Í nóvember 2015 synjaði ríkisstjórn Baracks Obama um nauðsynlegt leyfi fyrir lögninni yfir landamæri Kanada og Bandaríkjanna. Ríkisstjórn Donalds Trump veitti leyfið árið 2017, en dómsmál fylgdu í kjölfarið. Joe Biden afturkallaði leyfið á fyrsta degi sínum í forsetaembætti árið 2021. Í júní sama ár staðfesti TC Energy, sem áður hét TransCanada, að hætt hefði verið við verkefnið að lokinni heildarendurskoðun.

Umhverfissjónarmið eru óhjákvæmilegur þáttur í stefnumótun um hagvöxt. Í dæmi sem þessu þarf að meta hugsanlegt umhverfistjón til fjár og bera væntanlegan ávinning verkefnisins saman við samfélagslegan fórnarkostnað þess. Í kaflanum er fjallað um hvernig leita megi jafnvægis milli efnahagslegra framfara og neikvæðra áhrifa þeirra á umhverfið.

Árið 1969 var Cuyahoga-áin í Ohio svo menguð að í henni kviknaði. Loftmengun var einnig gríðarleg. Í samtímagrein í Sports Illustrated kom meðal annars fram að dánartíðni af völdum berkla í Chattanooga í Tennessee væri tvöfalt hærri en annars staðar í fylkinu og þrefalt hærri en annars staðar í Bandaríkjunum. Mengunin var sögð bræða nælonsokka, gera hvítar skyrtur gráar á skömmum tíma og byrgja sólarljósið svo mjög að kveikja þyrfti á framljósum um hábjartan dag.

Mengun er viðfangsefni allra hagkerfa, óháð tekjustigi og því hvort þau byggjast einkum á markaði eða miðstýringu. Hvert ríki þarf að vega framleiðslu á móti umhverfisgæðum. Fyrirtæki taka ekki endilega tillit til samfélagslegs kostnaðar af mengun þegar kostnaðurinn fellur á aðra. Umhverfisstefna hefur jafnan byggst á því að stjórnvöld setji hámark á losun einstakra mengunarefna. Sú nálgun hefur skilað árangri, en hagfræðingar hafa jafnframt lagt til sveigjanlegri hagræn stjórntæki sem geta dregið úr mengun með lægri kostnaði. Í kaflanum eru báðar leiðir skoðaðar, en fyrst er útskýrt hvernig hagfræðingar setja þessi viðfangsefni fram og greina þau.