Lykilhugtök og samantekt
Lykilhugtök og samantekt
3.1 Eftirspurn, framboð og jafnvægi á mörkuðum fyrir vöru og þjónustu
Eftirspurnartafla sýnir eftirspurt magn við mismunandi verð á markaði. Eftirspurnarferill sýnir þetta samband milli verðs og eftirspurts magns á myndriti. Samkvæmt lögmáli eftirspurnar leiðir hærra verð yfirleitt til minna eftirspurts magns.
Framboðstafla sýnir framboðið magn við mismunandi verð á markaði. Framboðsferill sýnir þetta samband milli verðs og framboðins magns á myndriti. Samkvæmt lögmáli framboðs leiðir hærra verð yfirleitt til þess að meira magn er boðið fram.
Jafnvægisverð og jafnvægismagn ráðast þar sem framboðs- og eftirspurnarferlarnir skerast. Við markaðsjafnvægi er eftirspurt magn jafnt framboðnu magni. Sé verðið undir jafnvægisverði verður eftirspurt magn meira en framboðið magn og umframeftirspurn, eða skortur, myndast. Sé verðið yfir jafnvægisverði verður framboðið magn meira en eftirspurt magn og umframframboð, eða offramboð, myndast. Í báðum tilvikum þrýsta markaðsöfl verðinu í átt að jafnvægisverði.
3.2 Hliðranir eftirspurnar og framboðs á mörkuðum fyrir vöru og þjónustu
Hagfræðingar styðjast oft við forsenduna ceteris paribus, það er að öðru óbreyttu. Þegar áhrif eins hagræns atburðar eru greind er gert ráð fyrir að allir aðrir þættir haldist óbreyttir. Eftirspurnarferill vöru eða þjónustu getur hliðrast vegna breytinga á smekk, mannfjölda, tekjum, verði staðkvæmdar- eða stuðningsvara og væntingum um framtíðaraðstæður eða verð. Við hliðrunina er annað magn eftirspurt við hvert verð. Framboðsferill vöru eða þjónustu getur hliðrast vegna breytinga á verði aðfanga, náttúruskilyrðum, tækni eða sköttum, reglum og niðurgreiðslum stjórnvalda. Þá er annað magn boðið fram við hvert verð.
3.3 Breytingar á jafnvægisverði og jafnvægismagni: fjögurra skrefa aðferðin
Beittu fjögurra skrefa aðferðinni til að meta áhrif atburðar á jafnvægisverð og jafnvægismagn: (1) Teiknaðu líkan af eftirspurn og framboði eins og markaðurinn var fyrir atburðinn. (2) Ákveddu hvort atburðurinn hafi áhrif á eftirspurn eða framboð. (3) Ákveddu hvort áhrifin auki eða minnki eftirspurn eða framboð og teiknaðu hliðraða ferilinn. (4) Berðu nýtt jafnvægisverð og jafnvægismagn saman við upphaflegu gildin.
3.4 Verðþök og verðgólf
Verðþak kemur í veg fyrir að verð hækki yfir tiltekið hámark. Sé það sett undir jafnvægisverði verður eftirspurt magn meira en framboðið magn og umframeftirspurn, eða skortur, myndast. Verðgólf kemur í veg fyrir að verð lækki niður fyrir tiltekið lágmark. Sé það sett yfir jafnvægisverði verður framboðið magn meira en eftirspurt magn og umframframboð, eða offramboð, myndast. Bæði verðþök og verðgólf hafa oft ófyrirséðar afleiðingar.
3.5 Eftirspurn, framboð og hagkvæmni
Neytendaábati er mismunurinn á því verði sem neytendur eru tilbúnir að greiða miðað við óskir sínar og jafnvægisverðinu á markaði. Framleiðendaábati er mismunurinn á jafnvægisverðinu og lægsta verði sem framleiðendur eru tilbúnir að sætta sig við miðað við kostnað sinn. Heildarábati samfélagsins er samanlagður neytendaábati og framleiðendaábati. Hann er meiri við jafnvægisverð og jafnvægismagn en við nokkra aðra samsetningu verðs og magns. Allratap er sá heildarábati sem glatast þegar hagkerfið framleiðir óhagkvæmt magn.