1. kafli

Skortur felst í því að takmarkaðar auðlindir nægja ekki til að uppfylla allar óskir fólks um vörur og þjónustu. Þess vegna þarf að velja hvernig tíma, vinnuafli, fjármagni og náttúruauðlindum er ráðstafað. Nákvæmara er að segja að óskir geti verið meiri en tiltæk gæði; eftirspurn í hagfræðilegum skilningi er það magn sem fólk vill og getur keypt við tilteknu verði.

Ef tíu manns þarf til að framleiða eina skinku á mánuði geta 100 íbúar framleitt að hámarki 100/10 = 10 skinkur á mánuði þegar allir vinna við skinkuframleiðslu. Án birgða eða viðskipta við aðra getur mánaðarleg neysla því ekki orðið meiri en 10 skinkur.

Hún er afkastameiri í ráðgjöf en grænmetisrækt. Ef ráðgjöf á sama tíma skilar meiri tekjum en hún sparar með ræktuninni er fórnarkostnaður heimaræktunarinnar hár. Frá þröngu fjárhagslegu sjónarmiði borgar sig þá að sérhæfa sig í ráðgjöf og kaupa grænmetið. Niðurstaðan getur þó breyst ef hún metur ánægju, gæði, sjálfbærni eða aðra ópeningalega ávinninga af ræktuninni mikils.

Ef verkfræðingurinn aflar meiri tekna í tölvunarstarfi á klukkustund en hann sparar með eigin málningarvinnu er fórnarkostnaður þess að mála sjálfur hár. Þá getur verið hagkvæmara að vinna við sérgrein sína og ráða málara. Taka þarf tillit til skatta, kostnaðar, gæða og þess hvort hann hefur ánægju af verkinu; samanburðurinn ræðst því af fórnarkostnaði, ekki starfsheiti einu saman.

Mörg dæmi koma til greina. Rannsókn á einni reikistjörnu samsvarar smásjónarhorninu en rannsókn á sólkerfinu í heild heildarsjónarhorninu. Á stærri mælikvarða má líta á eitt sólkerfi sem einstaka einingu og vetrarbrautina sem kerfið í heild. Samanburðurinn sýnir að mörkin ráðast af rannsóknarspurningunni.

Bættu kassa fyrir útlönd við hringrásarlíkanið. Vöru- og þjónustuflæði vegna innflutnings liggur frá útlöndum til innlendra kaupenda en greiðsluflæðið í gagnstæða átt. Útflutningur liggur frá innlendum fyrirtækjum til útlanda en greiðslur fyrir útflutning frá útlöndum til fyrirtækjanna. Merkja þarf vöru- og peningaflæðin sérstaklega svo örvarnar verði ekki túlkaðar sem sama stærð.

Aðgengi að greiningu á alnæmisveirunni (HIV) og veirulyfjameðferð sýnir hvernig skortur knýr fram erfiðar ákvarðanir. Aðgengi hefur batnað verulega víða, meðal annars með alþjóðlegri fjármögnun og ódýrari samheitalyfjum, en er enn ójafnt. Verð er aðeins einn þáttur: opinber fjármögnun, heilbrigðiskerfi, starfsfólk, birgðakeðjur, greining, fordómar og landfræðilegt aðgengi skipta einnig máli. Hagfræðilega verkefnið er því að ráðstafa takmörkuðu fé og getu þannig að sem flestir fái samfellda og árangursríka meðferð.

Opinbert fyrirtæki er rekstrareining sem er að öllu leyti eða að verulegu leyti í eigu eða undir stjórn hins opinbera og framleiðir vörur eða þjónustu. Það merkir ekki að allir framleiðsluþættir hagkerfisins séu opinberir. Eignarhald, stjórnun, fjármögnun og markmið geta verið ólík eftir fyrirtækjum og löndum.

Bandaríkin eru stórt og fjölbreytt hagkerfi og eiga því hlutfallslega mikil viðskipti innan eigin landamæra. Hlutfall utanríkisviðskipta af landsframleiðslu er þess vegna oft lægra í stórum hagkerfum en smáum. Innri markaður Evrópusambandsins auðveldar jafnframt viðskipti Frakklands, Ítalíu, Belgíu og Svíþjóðar við önnur aðildarríki, þótt ekki séu allar hindranir horfnar. Landafræði, atvinnugreinar, aðfangakeðjur og mæliaðferðir skipta einnig máli. Lágt hlutfall merkir því ekki einfaldlega litla þörf fyrir viðskipti.