7. kafli

Bókhaldslegur hagnaður er heildartekjur að frádregnum beinum kostnaði: 1.000 milljónir króna − (600 + 150 + 200 milljónir króna) = 50 milljónir króna.

Hagrænn hagnaður er bókhaldslegur hagnaður að frádregnum óbeinum kostnaði, það er fórnarkostnaði landsins: 50 milljónir króna − 30 milljónir króna = 20 milljónir króna.

1. Við fimm eininga framleiðslu eru heildartekjur 5 $\times \text{⁠}$ 25.000 kr. = 125.000 kr. Heildarkostnaður er 130.000 kr., svo hagnaður er −5.000 kr.; fyrirtækið tapar 5.000 kr. við þetta magn.
2. Heildarmeðalkostnaður við fimm einingar er 26.000 kr., sem er 1.000 kr. umfram 25.000 kr. verðið. Tapið er því 1.000 kr. á einingu, samtals 5.000 kr. Verðið er þó hærra en 20.000 kr. breytilegur meðalkostnaður, svo fyrirtækið stendur undir breytilegum kostnaði og leggur 25.000 kr. upp í fasta kostnaðinn. Verð undir heildarmeðalkostnaði eitt og sér er því ekki lokunarskilyrði til skamms tíma.
3. Jaðarkostnaður fimmtu einingarinnar er 30.000 kr., en verðið aðeins 25.000 kr.; fimmta einingin lækkar hagnað um 5.000 kr. Við fjórar einingar er jaðarkostnaður jafnt verðinu, heildartekjur 100.000 kr. og heildarkostnaður 100.000 kr. Fyrirtækið ætti því að framleiða fjórar einingar og fær þá núllhagnað, að því gefnu að verðið sé gefið og taflan lýsi öllum viðeigandi kostnaði.

Jaðarframleiðsla þriðja málarans er 7,5 m² af máluðum vegg á klukkustund.

Jaðarframleiðsla = breyting heildarframleiðslu / breyting vinnuafls = (27,5 m² − 20 m²) / (3 − 2 málarar) = 7,5 m² á málara á klukkustund.

Með 40.000 kr. kostnaði á starfsmann og 50.000 kr. kostnaði á vél fæst eftirfarandi kostnaðartafla:

Af þessum þremur aðferðum hefur framleiðslutækni 3 lægstan heildarkostnað, 470.000 kr., og er því kostnaðarminnsti kosturinn við gefin aðfangaverð. Lægra hlutfallslegt vélaverð getur gert vélafrekari aðferð hagkvæmari, en niðurstaðan er bundin við tæknina, afköstin og aðfangamagnið í töflunni.

Þegar kostnaður á vél hækkar í 55.000 kr. hefur framleiðslutækni 2 lægstan heildarkostnað, 500.000 kr.; tækni 1 kostar 510.000 kr. og tækni 3 kostar 505.000 kr. Hærra hlutfallslegt vélaverð færir kostnaðarvalið hér frá vélafrekustu aðferðinni, en ekki sjálfkrafa yfir í vinnuaflsfrekustu aðferðina.

Heildareftirspurn samsvarar aðeins framleiðslu 2,5 fyrirtækja við hagkvæmasta umfang, en fjögur fyrirtæki starfa á markaðnum. Ef þau eru eins, framleiða einsleita vöru og geta ekki selt á öðrum mörkuðum nægir eftirspurnin því ekki til að öll nái lágmarki meðalkostnaðar til langs tíma. Búast má við samruna, útgöngu eða að einhver fyrirtæki starfi undir hagkvæmasta umfangi. Ekki er þó hægt að álykta nákvæmlega að eitt fyrirtæki hverfi og annað „eigi í erfiðleikum“ án upplýsinga um markaðshlutdeild, vöruaðgreiningu, viðskipti, aðgangshindranir og stefnu stjórnvalda.