27. kafli

Rafræna hátíðarinneignin er afmarkað einkagreiðslutæki. Hún er skiptimiðill innan svæðisins ef söluaðilar taka við henni og reiknieining ef verð eru skráð í einingunum. Hún geymir verðmæti aðeins tímabundið og með mótaðilaáhættu. Hún getur verið viðmið fyrir síðari greiðslu ef skuld eða fyrirfram pöntuð afhending er skráð í sömu einingu. Utan hátíðarinnar skortir hana almenna viðurkenningu. Ef ónotuð inneign fæst ekki endurgreidd fellur verðmætið í núll við lok hátíðar, svo hún er léleg verðmætageymsla og ekki peningar í hagkerfinu almennt.

Húsnæði, land, skuldabréf, gull eða listaverk geta geymt verðmæti án þess að vera almennur skiptimiðill eða reiknieining. Hlutverkið er þó ótryggt. Markaðsverð getur lækkað, verðbólga rýrt fasta nafnkröfu, útgefandi skuldabréfs orðið gjaldþrota og sala tekið tíma eða kostað mikið. Gæði, geymsla, viðhald, tryggingar og óvissa um kaupanda takmarka einnig lausafjárstöðu eignarinnar.

Samkvæmt núverandi bandarískri skilgreiningu henta reiðufé, veltiinnlán og önnur greiðsluhæf innlán innan M1 best til tafarlausra kaupa með seðlum, korti, tékka eða millifærslu. Sparnaðarinnlán og bankareikningar á peningamarkaði teljast nú einnig til M1 sem önnur laus innlán, þótt aðgangur geti verið skilyrtur. M2 bætir meðal annars við bundnum innlánum undir 100.000 dölum og hlutdeildum almennings í peningamarkaðssjóðum. Þær eignir eru síður greiðsluhæfar vegna bindingar, innlausnar eða færslu. Kreditkort er lánalína, ekki peningamagn; greiðslan stofnar skuld sem þarf síðar að gera upp með innlánsfé.

1. Hvorugt. Ónotuð kreditkortalína er heimild til lántöku, ekki innlán eða peningaleg eign. Þegar hún er nýtt getur greiðsla skapað innlán í greiðslukerfinu, en korthafinn stofnar jafnframt skuld.
2. Viðbót í M2 umfram M1. Bundið innlán undir 100.000 dölum telst til smárra bundinna innlána samkvæmt bandarísku H.6-skilgreiningunni, að frádregnum tilteknum eftirlaunareikningum. Bindingin gerir það síður greiðsluhæft.
3. M1 og þar með M2. Mynt í vasa er reiðufé hjá almenningi. Mynt í hirslum banka eða hjá bandaríska fjármálaráðuneytinu og seðlabankanum er hins vegar undanskilin M1.
4. M1 og þar með M2. Veltiinnlán er krafa á banka sem má nota til greiðslu með millifærslu, korti eða tékka.
5. M1 og þar með M2. Peningamarkaðsinnlánsreikningur í banka telst nú til sparnaðarinnlána innan annarra lausra innlána í M1. Hann má ekki rugla saman við hlutdeild í almennum peningamarkaðssjóði, sem bætist við M2 umfram M1.

Útlán eru eignir bankans vegna samningsbundinnar kröfu á höfuðstól ásamt vöxtum. Skuldabréf veita sambærilegan rétt til framtíðargreiðslna. Útlánaáhætta, vaxtabreytingar og lausafjárstaða ráða verðmæti þessara eigna. Innlán viðskiptavina eru skuldir bankans, enda eiga innstæðueigendur kröfu á endurgreiðslu eða millifærslu. Reiðufé í hirslum og forðainnstæður hjá seðlabanka eru lausari eignir til uppgjörs og úttekta. Þær tilheyra efnahagsreikningi bankans en eru hvorki útlánakröfur né innlánaskuldir.

1. Verðið lækkar að öðru óbreyttu. Ítrekaðar seinkanir og meiri vanskilalíkur lækka vænt greiðsluflæði eða færa það aftar í tímann. Kaupandi krefst því hærri áhættuálags, með hliðsjón af veðum, forgangi kröfunnar og líklegri endurheimtu.
2. Verð fastvaxtalánsins lækkar þegar markaðsvextir hækka. Föst greiðsluflæði eru þá núvirt með hærri ávöxtunarkröfu og ný lán bjóða betri kjör. Tímalengd, uppgreiðsluheimild og eftirstöðvar ráða næmninni.
3. Verðið hækkar ef traustur hagnaður og sterkari efnahagsreikningur draga úr vanskilalíkum og væntu tapi. Meta þarf hvort afkoman sé varanleg, hversu mikil skuldsetningin er og hvaða veð eða skilmálar fylgja láninu.
4. Verð fastvaxtalánsins hækkar þegar markaðsvextir lækka, því föst greiðsluflæði þess verða verðmætari miðað við ný lán. Uppgreiðsluréttur lántaka getur þó takmarkað hækkunina ef líklegt er að lánið verði greitt upp og endurfjármagnað.