4. kafli

Breyting launataxta, það er verðs vinnuafls, veldur hreyfingu eftir eftirspurnarferlinum. Breyting á öðru sem hefur áhrif á eftirspurn eftir vinnuafli, svo sem framleiðslu, framleiðsluferli sem notar meira eða minna vinnuafl eða reglum stjórnvalda, hliðrar eftirspurnarferlinum.

Breyting launataxta, það er verðs vinnuafls, veldur hreyfingu eftir framboðsferlinum. Breyting á öðru sem hefur áhrif á framboð vinnuafls, svo sem því hversu eftirsóknarvert starfið er talið eða stefnu stjórnvalda um að efla þjálfun á sviðinu, hliðrar framboðsferlinum.

Framfærslulaun eru launaviðmið sem eiga að nægja fyrir skilgreindum grunnframfærslukostnaði. Ef þau eru lögbundið eða samningsbundið lágmark virka þau sem verðgólf á vinnumarkaði. Í einföldu samkeppnislíkani skapar bindandi gólf framboð vinnuafls umfram eftirspurn eftir vinnuafli. Á vinnumarkaði þar sem atvinnurekendur hafa kaupendavald getur hóflegt launagólf hins vegar hækkað bæði laun og atvinnu. Niðurstaðan er því ekki sjálfkrafa sú sama og við bindandi lágmarkslaun í fullkominni samkeppni.

Breyting vaxta, það er verðs fjármagns, veldur hreyfingu eftir eftirspurnarferlinum. Breyting á öðrum þáttum en verði sem hafa áhrif á eftirspurn eftir fjármagni, svo sem framtíðarvæntingum eða lántökuþörf, hliðrar eftirspurnarferlinum.

Breyting vaxta veldur hreyfingu eftir framboðsferli fjármagns. Breyting á öðrum þáttum en verði sem hafa áhrif á framboð fjármagns, svo sem tekjum eða framtíðarþörfum, hliðrar framboðsferlinum.

Áhrif 35% vaxtaþaks ráðast af því hvort það er undir þeim áhættuleiðréttu vöxtum sem annars væru boðnir og af því hvaða gjöld teljast með. Sé þakið yfir viðkomandi markaðsvöxtum er það óbindandi. Sé það bindandi lækkar löglegt hámarksverð lánsfjár; eftirspurnarmagn eykst en framboðsmagn getur minnkað. Þá getur myndast umframeftirspurn, lánveitendur hert lánshæfismat, minnkað lán eða fært kostnað í önnur gjöld. Því þarf að greina bæði fjölda lána, lánsfjárhæðir, heildarkostnað og hverjir fá lán.

Rétt eru b, minni eftirspurn eftir lánsfé, og c, aukið framboð lánsfjár. Að öðru óbreyttu hliðrar b eftirspurnarferlinum til vinstri og c framboðsferlinum til hægri; hvort tveggja lækkar jafnvægisvexti. Liður c eykur jafnframt jafnvægismagn lána, en b minnkar það.

Rétt eru a, aukin eftirspurn eftir lánsfé, og c, aukið framboð lánsfjár. Að öðru óbreyttu eykur hvor hliðrun jafnvægismagn lána. Aukin eftirspurn hækkar jafnframt jafnvægisvexti en aukið framboð lækkar þá; því má ekki draga sömu ályktun um vexti í báðum tilvikum.

Verðgólf er lögbundið lágmarksverð. Því hærra sem bindandi verðgólf er yfir jafnvægisverði, þeim mun meira verður yfirleitt bilið milli framboðsmagns og eftirspurnarmagns að öðru óbreyttu. Umframframboðið er lárétti magnamunurinn milli punktanna D og S við verðgólfið, ekki flatarmálið milli punktalínanna. Fyrsta myndin sýnir verðgólf langt yfir jafnvægi.

Áhrifin verða minni ef verðgólfið er aðeins rétt yfir jafnvægisverði, eins og næsta mynd sýnir.

Verðgólf hefur engin áhrif ef það er aðeins eða langt undir jafnvægisverði, því jafnvægisverð ofan verðgólfs breytist ekki vegna þess. Eftirfarandi mynd sýnir þessar stöður.

Verðþak er lögbundið hámarksverð. Því lægra sem bindandi verðþak er undir jafnvægisverði, þeim mun meira verður yfirleitt bilið milli eftirspurnarmagns og framboðsmagns að öðru óbreyttu. Umframeftirspurnin er lárétti magnamunurinn við verðþakið. Fyrsta myndin sýnir þak langt undir jafnvægi og þak rétt undir jafnvægi.

Þegar verðþak er langt eða rétt yfir jafnvægisverði skapar það enga umframeftirspurn. Eftirfarandi mynd sýnir þessar stöður.

Hvorugt, þegar aðeins er horft á bein skammtímaáhrif reglunnar. Verðgólf hliðrar ekki sjálft eftirspurnar- eða framboðsferlinum; bindandi gólf velur verð þar sem framboðsmagn er meira en eftirspurnarmagn og umframframboð myndast. Til lengri tíma geta væntingar, fjárfesting, gæði eða framfylgd þó breytt undirliggjandi ferlum.

Hvorugt, þegar aðeins er horft á bein skammtímaáhrif reglunnar. Verðþak hliðrar ekki sjálft eftirspurnar- eða framboðsferlinum; bindandi þak velur verð þar sem eftirspurnarmagn er meira en framboðsmagn og umframeftirspurn myndast. Til lengri tíma geta viðhald, gæði, fjárfesting, svartur markaður eða framfylgd þó breytt undirliggjandi ferlum.